Wanneer is gehoor­be­scher­ming op het werk verplicht?

De bloot­stel­lings­waar­den in een oogopslag

De dagelijkse geluidsblootstelling is het gemiddelde niveau over een werkdag van acht uur. Een korte maar zeer lawaaierige taak kan haar dus even gemakkelijk overschrijden als een hele dag aan een matig lawaaierige machine. De piekgeluidsdruk geldt daarentegen voor afzonderlijke impulsen, bijvoorbeeld hamerslagen bij het richten of klinken.

Kort en lawaaierig telt ook: de 3-dB-regel

De dagwaarde is gebaseerd op geluidsenergie. Telkens wanneer de blootstellingsduur wordt gehalveerd, mag het niveau 3 dB hoger zijn voor dezelfde dagwaarde. Vier uur op 88 dB(A) belast het gehoor dus evenveel als acht uur op 85 dB(A).

De blootstelling wordt bepaald in de risicobeoordeling, indien nodig met metingen door deskundigen (artikel 4 van de richtlijn). Typische niveaus van uiteenlopende taken staan in de kiezer voor gehoorbescherming. De stappen worden beschreven in Risicobeoordeling voor lawaai stap voor stap, de berekening in Het dagelijkse blootstellingsniveau berekenen.

Vanaf 80 dB(A): ter beschik­king stellen, instrueren, gehoor con­tro­le­ren

• Gehoorbescherming ter beschikking stellen: boven de onderste actiewaarden moet de werkgever de werknemers individuele gehoorbescherming ter beschikking stellen (artikel 6, lid 1, onder a).
• Informeren en instrueren: werknemers die worden blootgesteld aan niveaus gelijk aan of boven de onderste actiewaarden, moeten informatie en instructie over de lawaairisico's krijgen (artikel 8). Zie Instructie gehoorbescherming.
• Gehoortests: wijst de risicobeoordeling op een gezondheidsrisico, dan moet boven de onderste actiewaarden preventieve audiometrie mogelijk zijn (artikel 10, lid 2). Meer details in Gezondheidsonderzoek bij lawaai.

Vanaf 85 dB(A): gehoor­be­scher­ming moet worden gedragen

• Erop toezien dat ze wordt gedragen: bij niveaus gelijk aan of boven de bovenste actiewaarden moet gehoorbescherming worden gebruikt. De werkgever moet er alles aan doen om te zorgen dat ze wordt gedragen (artikel 6, lid 1, onder b, en lid 2).
• Lawaaizones markeren: werkplekken waar de bovenste actiewaarden kunnen worden overschreden, moeten met passende borden worden gemarkeerd en, als dat technisch uitvoerbaar is en door het risico wordt gerechtvaardigd, worden afgebakend met beperkte toegang (artikel 5, lid 3). Zie Lawaaizones markeren en afbakenen. Het gebruikelijke bord is het blauwe gebodsbord ‘Gehoorbescherming verplicht’.
• Recht op een gehoortest: werknemers van wie de blootstelling de bovenste actiewaarden overschrijdt, hebben het recht hun gehoor te laten controleren door een arts of door een gekwalificeerde persoon onder verantwoordelijkheid van een arts (artikel 10, lid 2).

Eerst de techniek, dan de orga­ni­sa­tie, dan de gehoor­be­scher­ming

Gehoorbescherming is het laatste redmiddel (zie Lawaaibeperking: eerst de bron). Technische maatregelen, zoals stillere machines, omkastingen en geluidsabsorbeerders, komen eerst, gevolgd door organisatorische maatregelen, zoals kortere verblijfstijden in lawaaierige zones. Worden de bovenste actiewaarden overschreden, dan moet de werkgever een programma van technische en organisatorische maatregelen opstellen en uitvoeren om de lawaaiblootstelling te beperken (artikel 5, lid 2).

Onder de gehoor­be­scher­ming: wat het oor kan bereiken

Gehoorbescherming moet zo worden gekozen dat het risico voor het gehoor wordt opgeheven of tot een minimum beperkt (artikel 6, lid 1, onder c). Rekening houdend met de gehoorbescherming mogen de blootstellingsgrenswaarden van 87 dB(A) en 140 dB(C) nooit worden overschreden (artikel 7). Duitsland is strenger: daar mag niet meer dan 85 dB(A) en 137 dB(C) het oor bereiken (§ 8 lid 2 van de Duitse verordening over lawaai en trillingen op het werk).

De Duitse DGUV-regel 112-194 van de Duitse wettelijke ongevallenverzekering adviseert een niveau van 70 tot 80 dB(A) bij het oor. Daaronder bestaat het risico van overbescherming. De kiezer voor gehoorbescherming berekent het niveau bij het oor.

De werkgever moet bovendien regelmatig de staat van de gehoorbescherming controleren en gebreken onverwijld verhelpen. In Duitsland staat die verplichting in § 8 lid 4 van de Duitse verordening over lawaai en trillingen op het werk.

Wat geldt voor werknemers?

Werknemers moeten de hun ter beschikking gestelde persoonlijke beschermingsmiddelen op de juiste wijze gebruiken (artikel 13 van kaderrichtlijn 89/391/EEG). De werkgever draagt de kosten van de gehoorbescherming.

Checklist voor werkgevers

1. De lawaaiblootstelling bepalen in de risicobeoordeling, indien nodig met metingen.
2. Technische en organisatorische maatregelen onderzoeken en uitvoeren.
3. Gehoorbescherming kiezen die 70 tot 80 dB(A) bij het oor overlaat.
4. Gehoorbescherming ter beschikking stellen, bij voorkeur binnen handbereik bij de ingang van de lawaaizone, bijvoorbeeld in een wanddispenser.
5. Lawaaizones markeren vanaf 85 dB(A) en zo mogelijk afbakenen.
6. Werknemers instrueren, met praktijkoefeningen.
7. Gehoortests organiseren zoals het nationale recht vereist: in Duitsland aangeboden vanaf 80 dB(A) en verplicht vanaf 85 dB(A).
8. De staat van de gehoorbescherming regelmatig controleren en alles documenteren.

Vier bedrijven, vier antwoorden

De plichten hangen af van de dagwaarde zonder gehoorbescherming en van het piekniveau. Vier gevallen tonen hoe de drempels werken. De dagwaarden zijn voorbeelden uit de geluidsniveautabel of aannames.

Wie is waarvoor ver­ant­woor­de­lijk?

• Werkgever: risicobeoordeling, lawaaivermindering, ter beschikking stellen, instructie, gezondheidsonderzoek, markering, controle van de staat en kosten van de gehoorbescherming.
• Leidinggevenden: de draagplicht in de zone handhaven, het goede voorbeeld geven, aanspreken bij niet gebruiken.
• Medewerkers: de ter beschikking gestelde beschermingsmiddelen correct gebruiken (§ 15 van de Duitse wet op veiligheid en gezondheid op het werk), gebreken melden.
• Preventiemedewerker en bedrijfsarts: adviseren bij beoordeling, keuze en gezondheidsonderzoek (Risicobeoordeling).